Skip to content
Trang chủ » Chuyện huyền bí xung quanh tục thờ Cá Ông của dân vạn chài Việt Nam

Chuyện huyền bí xung quanh tục thờ Cá Ông của dân vạn chài Việt Nam

Trên chuyến tàu cao tốc du lịch đi Lý Sơn mùa hè này, chúng mình vô tình được nghe người dân địa phương cũng có mặt trên tàu kể chuyện Cá Ông cứu người cho nghe. Chuyến tàu cao tốc đi ra đảo vẫn cứ trôi êm ả giữa đại dương, đều đều bên tai là giọng kể ấm áp của bác Sáu – một người dân ở trên đảo.

Du lịch bằng tàu cao tốc khám phá lăng Cá Ông

Cá Ông – Linh vật của biển

Nét văn hóa tâm linh đặc trưng của dân biển

Tập tục thờ cá Ông là nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng của người dân vạn chài ở Việt Nam và đã tồn tại hơn 100 năm. Ngư dân Việt nói chung, người đi biển miền Trung quanh năm phải đối mặt với bão dữ cuồng phong của biển cả nói riêng thường tâm niệm, khi đơn độc giữa sự sống và cái chết mà được cá Ông cứu là một duyên may tái sinh. Và duyên may ấy không phải là người đi biển nào cũng được có 1 lần trong đời. Trong tín ngưỡng của dân đi biển thì Cá Ông cũng là người phù hộ cho những chuyến ra khơi luôn mang về đầy ắp tôm cá.

Hàng năm, người dân chài lấy ngày Cá Ông trôi vào bờ để làm giỗ cúng, gọi là ngày “Ông luỵ”. 3-4 năm sau khi chôn cất thì họ phải làm tục “cải táng” khi mà xương cốt rã ra đưa vào hôm và mang vào trong lăng lớn thờ chung.

Du lịch bằng tàu cao tốc khám phá lăng Cá Ông

Hằng năm nghi thức Nghinh Ông được diễn ra vô cùng long trọng, thu hút rất nhiều tàu thuyền về tham dự

Theo lệ thì dân chài ai phát hiện được cá voi mắc cạn, tục gọi là “ông luỵ bờ” thì có bổn phận chôn cất và để tang Ông như để tang chính cha mẹ mình. Xác cá được đem tắm bằng rượu rồi liệm bằng vải đỏ. Dân làng còn lấy giấy đỏ đắp vào miệng cá thấm lấy nước dãi, xong đem phơi khô rồi đốt thành tro để chữa bệnh suyễn. Xác cá được mai táng trong đụn cát gần biển. Người phát hiện ra cá voi mắc cạn thì được nhân dân tôn sùng và dưới triều Nhà Nguyễn còn được miễn sưu dịch 3 năm.

Hàng năm dân làng chọn ngày Ông đã luỵ bờ (ngày cá Ông dạt vào bờ) làm lễ cúng giỗ theo nghi thức Nghinh Ông. Người địa phương có câu: “Thấy ông vào làng như vàng vào tủ” vì theo tín ngưỡng này, Cá Ông luỵ vào làng nào, làng đó muôn đời ấm no, tai qua nạn khỏi.

Ba bốn năm sau khi chôn thì dân làng phải cải táng, thường làm vào mùa xuân sang hè rồi đem cốt cho nhập lăng và tế chung. Đối với xương cá Ông to lớn thì dân làng sẽ chờ đủ 3 năm cho xương cốt rã ra rồi mới đem vào hòm để đưa về làng thờ. Với trường hợp cá nhỏ, người ta sẽ cho trực tiếp vào hòm và đem về thờ. Khi tế cá thì dân làng cũng cúng các vong hồn ngư dân chết ngoài biển. Tế xong thì có các mục mua vui như hát “chèo ghe”, đua thuyền thúng, kéo co, hát tuồng cùng các trò khác.

Cá Ông cứu nạn cứu người

Là hiện thân của điềm lành, bình an và sự che chở, nên cũng có rất nhiều câu chuyện huyền bí xoay quanh việc Cá Ông cứu nạn cứu người trên biển. Bác Sáu kể về câu chuyện của một “kình ngư” tên gọi là Đặng Châu, ở Long Thạnh, xã Tam Tiến, huyện Núi Thành, Quảng Nam. Vào một ngày cuối năm 1960. Thuyền của ông Châu câu được con nhám (cá mập) trên 2 tạ. Vào hôm đó, biển lặng trời trong xanh, thuyền dừng lại ở khu vực biển Kỳ Hà (Núi Thành) để câu, các ngư dân trên thuyền rải câu khoảng hơn một tiếng sau bỗng có một con nhám cắn câu, con nhám khỏe lắm, 5 người trên thuyền đánh vật, quần thảo với nó hơn hai tiếng đồng hồ mới đưa được nó lên thuyền. Khi bỏ cá xuống dưới khoang, thì bất ngờ nó quẫy một cái mạnh và ói ra một bộ xương còn nguyên vẹn. Ai cũng hãi hùng, tưởng con cá này mới ăn… thịt người.

Bạn thuyền của ông Châu đều bảo vứt nó xuống biển vì đó là điều gở. Nhưng với kinh nghiệm của một người đi biển, ông Châu từ tốn, mày mò nghiên cứu và ông phát hiện đó chính là bộ xương cá Ông. Nghiêng mình kính cẩn vái lạy trước bộ xương cá Ông (cá voi), thế rồi ông Châu gói ghém cẩn thận và quyết định mang vào bờ thờ cúng. Bạn thuyền với ông Châu lúc đó ai cũng ngạc nhiên vì sao ông lại biết đó là xương cá Ông!? Riêng ông Châu lại giải thích: “Cá Ông khác với các loại cá khác đặc biệt ở chỗ là có cái đuôi như đuôi con tôm, vì cá Ông còn nhỏ nên mới bị con nhám nó nuốt”. Tin tức ông Châu đưa bộ xương của “Ông” về không hiểu sao lan nhanh khắp xóm trên ngõ dưới. Bạn thuyền và các “chức sắc” trong làng cũng đã cùng ông mua đồ lễ về cúng cẩn thận như nghi thức của các ngư phủ. Sau đó ông Châu xin đem bộ xương cá Ông về nhà làm lễ riêng để thờ cúng và bảo quản cẩn thận cho đến bây giờ. Theo như lời ông Đặng Châu thì: “Từ khi thờ cá Ông, thuyền tôi làm ăn khấm khá hẳn lên, đời sống gia đình từ đó cũng ổn định. Đó là nhờ sự che chở của cá Ông”.

Du lịch bằng tàu cao tốc khám phá lăng Cá Ông

Hình ảnh Cá Ông “lụy” bờ được ngư dân đưa về an táng và thờ cúng

Cũng có nhiều câu chuyện huyền bí về Cá Ông ở những vùng biển khác, như câu chuyện của Ông Phan Đình Chiêm, 81 tuổi, người hiểu biết rất rõ cả huyền tích và sự thật về hai Ông Cá thần. Kể về bà Đoàn Thị Xê, thường gọi là Út Xê, ở ấp Thạnh Hải, là người được Cá Thần cứu mạng một cách kỳ diệu.

Lần đó, bà Út Xê theo ghe ra cửa biển chẳng may sóng lớn gặp nạn do ghe hỏng máy và bị lật giữa biển. Nhóm năm người chỉ hai người biết bơi may mắn thoát chết, 2 người chết mất xác, còn bà Xê vớ được mảnh gỗ bung ra từ ghe theo sóng trôi ra khơi xa.

Vào khoảnh khắc chống chọi giữa sự sống và cái chết, sắp kiệt sức lịm đi bà Xê nhẩm cầu cá thần cứu mạng. Kỳ diệu thay Cá Ông ở đâu xuất hiện đã nâng bà khỏi mặt nước và đẩy vào bờ.

Theo lời bà Xê kể lại, nơi chồng tìm thấy bà cũng rất đặc biệt, là địa điểm bí mật vận chuyển vũ khí của đoàn tàu Không số từ Bắc vào Nam. Dù biết chắc cơ hội sống sót của vợ không cao, nhưng trong hành trình tìm vợ, người đàn ông ấy vẫn khấn vái mong Đức Ông cứu vợ mình. Và có lẽ, lời cầu khẩn đã linh ứng.

Du lịch bằng tàu cao tốc khám phá lăng Cá Ông

Phòng trưng bày bộ xương cá Ông khổng lồ.

Kết: Tục thờ cúng cá ông là nét đẹp văn hoá trong đời sống tinh thần của nhân dân vùng biển. Người ta thờ cúng cá Ông, cầu mong cá Ông cứu hộ, độ sinh, nhưng tuyệt đối không mê tín. Trong tâm thức dân gian, cá Ông là vị phúc thần, gần gũi, thân thiện với con người. Những nghĩa địa, lăng thờ cá Ông được chăm sóc, hương hỏa thường xuyên là cách ngư dân bám biển thể hiện lòng thành và sự biết ơn của mình.